INDEKS

  1. Czym jest stwierdzenie nieważności małżeństwa?
  2. Kto potrzebuje stwierdzenia nieważności poprzedniego małżeństwa?
  3. Kto może ubiegać się o stwierdzenie nieważności małżeństwa?
  4. Jakie małżeństwa Kościół katolicki uznaje za ważne?
  5. Co to jest "kanoniczna forma" zawarcia małżeństwa?
  6. Jak stwierdza się nieważność małżeństwa ze względu na "brak
    formy kanonicznej"?
  7. Co to znaczy, że osoba jest "kanonicznie wolna" do zawarcia związku małżeńskiego?
  8. W jaki sposób stwierdza się nieważność małżeństwa ze względu na "brak kanonicznej wolności" do zawarcia związku małżeńskiego?
  9. Co to znaczy, że osoba jest "zdolna" do zawarcia związku małżeńskiego?
  10. W jaki sposób stwierdza się nieważność małżeństwa ze względu na "brak rozeznania oceniającego"?
  11. Co to znaczy, że osobie "brakuje należytej wiedzy", aby zawrzeć związek małżeński?
  12. W jaki sposób stwierdza się nieważność małżeństwa ze względu na "brak należytej wiedzy"?
  13. Co to znaczy, że "brakowało należytej intencji", aby zawrzeć związek małżeński?
  14. W jaki sposób stwierdza się nieważność małżeństwa ze względu na "brak należytej intencji"?
  15. Co to jest "formalny kanoniczny proces małżeński"?
  16. Jak przebiega "formalny kanoniczny proces małżeński" w Archidiecezji chicagowskiej?
  17. Co należy udowodnić w sprawie o nieważność małżeństwa?
  18. Jakie zadanie spełnia Rzecznik Trybunału?
  19. Czy były małżonek zostanie poinformowany o prowadzeniu sprawy?
  20. Co się stanie, gdy zamieszkanie byłego małżonka nie jest znane?
  21. Co się stanie, gdy strona pozwana nie zechce uczestniczyć w procesie?
  22. Czy informacje zebrane przez Trybunał są traktowane jako poufne?
  23. Jaka jest rola świadka w procesie?
  24. Kto może być świadkiem?
  25. Jakie inne dokumenty składają się na Akta sprawy?
  26. Co następuje po zebraniu wszystkich dostępnych informacji o małżeństwie?
  27. Kiedy orzeka się, że małżeństwo zostało zawarte w sposób nieważny?
  28. Kiedy decyzja jest negatywna?
  29. Czy decyzja Trybunału chicagowskiego jest ostateczna?
  30. Jak przebiega apelacja?
  31. Jak przebiega praca Sądu apelacyjnego?
  32. Co następuje w sytuacji, gdy Sąd apelacyjny nie utrzyma w mocy decyzji Trybunału chicagowskiego?
  33. Jeżeli stwierdzona zostanie nieważność badanego małżeństwa, czy wówczas obie strony są wolne, aby zawrzeć nowy związek małżeński w Kościele katolickim?
  34. Jeżeli stwierdzona zostanie nieważność badanego małżeństwa, czy to oznacza, że związek jako taki nigdy nie istniał?
  35. Czy stwierdzenie nieważności małżeństwa zaprzecza prawowitości dzieci zrodzonych w tym małżeństwie?
  36. Jak długo trwa proces o nieważność małżeństwa?
  37. Ile kosztuje przeprowadzenie procesu o nieważność małżeństwa?
  38. Czy poza stwierdzeniem nieważności małżeństwa istnieją jeszcze inne sposoby zajęcia się małżeństwem?
  39. Na czym polega proces oparty na "Przywileju Pawłowym"?
  40. Na czym polega proces oparty na "Przywileju wiary"?

Czym jest stwierdzenie nieważności małżeństwa?
Stwierdzenie nieważności małżeństwa (dekret o nieważności małżeństwa) jest oficjalnym dokumentem Kościoła katolickiego orzekającym, że podczas zawierania związku małżeńskiego nie zostały zachowane wszystkie elementy, które według nauki Kościoła stanowią o jego ważności. Do podstwawowych elementów, które decydują o ważności sakramentu małżeństwa należy (1) zdolność/dojrzałość stron do podjęcia i wypełnienia obowiązków małżeńskich, (2) intencja zawarcia małżeństwa zgodnie z nauką Kościoła na temat sakramentu małżeństwa oraz (3) wiedza dotycząca tego sakramentu i osoby, z którą się go zawiera.

Większość małżeństw zawieranych jest w sposób ważny. Jednakże zdarza się, że istnieją poważne braki w którejś z wymienionych wyżej dziedzin. Braki takie czynią sakrament małżeństwa nieważnym. Nie ocenia się przy tym nikogo ani też nie orzeka się winy żadnej ze stron, gdyż częstokroć osoby wstąpiły w związek małżeński mając jak najlepsze intencje. Deklaracja nieważności małżeństwa dotyczy przede wszystkim samego węzła małżeńskiego jako takiego.

Kto potrzebuje stwierdzenia nieważności małżeństwa?
Kościół katolicki naucza, iż samo tylko złożenie przysięgi małżeńskiej/wyrażenie zgody małżeńskiej tworzy związek małżeński. Dlatego kiedykolwiek dwie osoby składały sobie przysięgę małżeńską, Kościół bada, czy była ona złożona w sposób ważny. Dzieje się tak bez względu na to, czy strony były katolikami czy nie-katolikami, czy były osobami ochrzczonymi czy nieochrzczonymi, czy zawarły ślub podczas uroczystości religijnej czy tylko cywilnie. Jeżeli ktoś był poślubiony i rozwiedziony więcej niż jeden raz, wówczas Trybunał lub Wydział d/s Kanonicznych przeprowadza dodatkowe badania.

Kto może ubiegać się o stwierdzenie nieważności małżeństwa?
Prawo do zaskarżenia małżeństwa ma każda ze stron. Zanim jednak Kościół rozpocznie proces o nieważność małżeństwa, musi się wcześniej upewnić o niemożności pogodzenia się stron. Rozwód jest uważany za wystarczający dowód takiego stanu rzeczy. W krajach, w których ślub kościelny nie pociąga za sobą konsekwencji w prawie cywilnym (np. Meksyk), strona wnosząca prośbę o rozpoczęcie procesu musi udowodnić, że nie istnieje możliwość pogodzenia się stron.

Jakie małżeństwa Kościół katolicki uznaje za ważne?
Rozważając ważność badanego małżeństwa, Kościół zwraca uwagę na następujące kwestie: (1) kanoniczna forma zawarcia małżeństwa, (2) wolność od przeszkód małżeńskich, (3) zdolność/dojrzałość do podjęcia i wypełnienia obowiązków małżeńskich, (4) wiedza na temat sakramentu małżeństwa i osoby, z którą się strona wiąże oraz (5) intencja zawarcia małżeństwa. Małżeństwo może być uznane za nieważne, jeśli zaistniał jakikolwiek brak w jednym z wymienionych elementów.

Co to jest "kanoniczna forma" zawarcia mażeństwa?
Termin ten traktuje o małżeństwach zawartych w Kościele katolickim i prawosławnym. Aby małżeństwo było ważnie zawarte w wymienionych kościołach, musi zostać zawarte w określony prawem kościelnym sposób. Dla katolików oznacza to, że małżeństwo musi być zawarte w obecności księdza lub diakona (posiadających odpowiednią jurysdykcję) oraz w obecności dwóch świadków. (Niekiedy strona katolicka może uzyskać zgodę, aby zawrzeć związek małżeński w kościele innego wyznania.) Dla prawosławnych oznacza to, że małżeństwa muszą być zawierane w ich obrządku, w cerkwi oraz w obecności wyświęconego szafarza.

Tylko katolicy i prawosławni są zobowiązani do zawierania związku małżeńskiego w określony sposób. Wszyscy inni - ochrzczeni lub nieochrzczeni - mogą zawierać małżeństwa w dowolny sposób i według nauki Kościoła katolickiego będą to małżeństwa zawarte w sposób ważny. Dzieje się tak, ponieważ według Kościoła samo tylko złożenie przysięgi małżeńskiej/wyrażenie zgody małżeńskiej tworzy związek/węzeł małżeński. Dlatego możemy wysuwać żądania co do formy kanonicznej, jaka obowiązuje członków Kościoła katolickiego lub prawosławnego, ale nie możemy tejże formy narzucać osobom innych wyznań.

Jak stwierdza się nieważność małżeństwa ze względu na "brak formy kanonicznej"?
Brak formy kanonicznej w małżeństwach katolików i prawosławnych stwierdza się poprzez przeprowadzenie procesu administracyjnego. Zwykle ma to miejsce, gdy któraś ze stron pragnie zawrzeć nowy związek małżeński. Prośba o stwierdzenie nieważności takiego małżeństwa jest zwykle przedstawiana za pośrednictwem księdza, który przygotowuje osoby do wejścia w nowy związek małżeński na terenie swojej parafii. Specjalny formularz zatytułowany "Prośba o stwierdzenie nieważności małżeństwa zawartego poza Kościołem katolickim" wypełniony przez tegoż księdza oraz wszystkie wymagane dokumenty powinny zostać przesłane do kurii biskupiej. Dokumenty powinny zawierać świadectwo katolickiego lub prawosławnego chrztu, kopię licencji małżeńskiej oraz dekretu rozwodowego poprzedniego małżeństwa oraz deklarację złożoną przez dwóch świadków, którzy potwierdzą, iż małżeństwo nie było zawarte zgodnie z wymaganą formą.
Rozpatrzenie prośby w trybie administracyjnym przeciętnie zajmuje około dwóch tygodni od czasu otrzymania niezbędnych dokumentów przez Wydział d/s Kanonicznych.

Co to znaczy, że osoba jest "kanonicznie wolna", aby zawrzeć związek małżeński?
Aby zawrzeć związek małżeński w Kościele katolickim w sposób ważny, osoba musi być wolna od kanonicznych przeszkód małżeńskich. Przeszkody to sytuacje, które uniemożliwiają zawarcie ważnego związku. Niektóre z przeszkód mają źródło w prawie z ustanowienia Bożego, inne natomiast zostały ustanowione przez Kościół. Władze kościelne mogą udzielać dyspensy tylko od przeszkód ustanowionych przez Kościół katolicki.

Przeszkody kanoniczne są wymienione w kanonach od 1083 do 1094 Kodeksu prawa kanonicznego. Zabraniają one zawierania małżeństwa osobom poniżej określonego wieku (kan. 1083), cierpiącym na impotencję (kan. 1084), związanym wcześniej zawartym związkiem małżeńskim (kan. 1085), nieochrzczonym (kan. 1086), związanym przyjęciem wyższych święceń kapłańskich lub zakonnych (kan. 1087), związanym przyjęciem wieczystych ślubów zakonnych (kan. 1088), tym które popełniły określony występek (kan. 1089 i 1090) oraz tym, które są ze sobą spokrewnione lub powinowate (kan. 1091 i 1094).

W jaki sposób stwierdza się nieważność małżeństwa ze względu na "brak kanonicznej wolności" do zawarcia związku małżeńskiego?
Proces taki polega na zgromadzeniu dokumentów, które potwierdzają, iż w momencie zawierania związku małżeńskiego nie była zachowana przepisana prawem forma kanoniczna ani nie była udzielona od niej dyspensa. W takim wypadku proces przeprowadza i decyzję podejmuje sędzia Trybunału.

W Archidiecezji chicagowskiej proces taki trwa zwykle około czterech miesięcy. Proces rozpoczyna się od wypełnienia w obecności księdza, diakona lub odpowiedniego duszpasterza formularza "Prośby do Trybunału".

Co to znaczy, że osoba jest "zdolna" do zawarcia związku małżeńskiego?
Aby zawrzeć ważny związek małżeński, każda ze stron musi być zdolna/dojrzała, czyli wewnętrznie wolna, aby podjąć odpowiedzialną decyzję na całe życie. Każda osoba musi także być psychicznie zdolna do podjęcia i wypełnienia określonych przez Kościół obowiązków małżeńskich.

Niekiedy osobie może brakować wystarczającego używania rozumu bądź to ze względu niezdolność stałą (osoba nie jest odpowiedzialna za to, co robi), bądź też niezdolność czasową (spowodowaną na przykład używaniem narkotyków lub nadużywaniem alkoholu).

Niekiedy osoba wykazuje się brakiem rozeznania oceniającego co do istotnych praw i obowiązków małżeńskich z powodu niedostatecznej dojrzałości psychicznej lub ze względu na niezdolność do właściwego zrozumienia praw i obowiązków małżeńskich.

Jeszcze w innym przypadku osoba z przyczyn natury psychicznej nie jest zdolna do podjęcia istotnych obowiązków małżeńskich, co czyni osobę niezdolną do tego, aby wypełnić zobowiązania małżeńskie określone przez Kościół katolicki (nierozerwalność związku, wierność współmałżonków, zdolność do samooddania, etc.). Tego typu uwarunkowania psychiczne mogą mieć swoje źródło w stałych lub nabytych wadach psychicznych, anomaliach, nałogach związanych z nadmiernym spożywaniem alkoholu, uzależnieniem od narkotyków, hazardem, etc.

W jaki sposób stwierdza się nieważność małżeństwa ze względu na "brak rozeznania oceniającego"?
W Kościele katolickim stwierdzenie nieważności małżeństwa ze względu na "brak rozeznania oceniającego" odbywa się poprzez tak zwany formalny kanoniczny proces małżeński, którego opis znajduje się poniżej. Proces ten rozpoczyna się od wypełnienia formularza 'Prośby', co powinno się uczynić z pomocą diakona, księdza lub odpowiedniego duszpasterza.

Co to znaczy, że osobie "brakuje należytej wiedzy", aby zawrzeć związek małżeński?
Aby zawrzeć ważne małżeństwo w Kościele katolickim, każda ze stron musi rozumieć, czym jest związek małżeński jako taki i jaką rolę spełnia w nim każde z małżonków. Jeżeli osoba nie posiada tak podstawowej wiedzy na temat małżeństwa lub posiada wiedzę niewłaściwą albo wypaczoną, małżeństwo przez tę osobę zawarte może być nieważne.

W jaki sposób stwierdza się nieważność małżeństwa ze względu na "brak należytej wiedzy"?
Drogą do tego w Kościele katolickim jest tak zwany formalny kanoniczny proces małżeński, którego opis znajduje się poniżej. Proces ten rozpoczyna się od wypełnienia formularza 'Prośby', co powinno się uczynić z pomocą diakona, księdza lub odpowiedniego duszpasterza.

Co to znaczy, że "brakowało należytej intencji", aby zawrzeć związek małżeński?
Aby zawrzeć związek małżeński w Kościele katolickim w sposób ważny, każda ze stron musi przyjąć naukę Kościoła katolickiego o małżeństwie. To znaczy, że każda ze stron musi zaakceptować dozgonność związku małżeńskiego, wierność współmałżonkowi, prawo do zrodzenia potomstwa oraz obowiązek jego wychowania. Każda ze stron musi przyjąć takie zobowiązania w sposób wolny i bezwarunkowy.

W jaki sposób stwierdza się nieważność małżeństwa ze względu na "brak należytej intencji"?
Drogą do tego w Kościele katolickim jest tak zwany formalny kanoniczny proces małżeński, którego opis znajduje się poniżej. Proces ten rozpoczyna się od wypełnienia formularza 'Prośby', co powinno się uczynić z pomocą diakona, księdza lub odpowiedniego duszpasterza.

Co to jest "formalny kanoniczny proces małżeński"?
W Kościele katolickim poprzez formalny kanoniczny proces małżeński rozumie się proces sądowy prowadzony w oparciu o przepisy Kodeksu prawa kanonicznego. W Stanach Zjednoczonych proces taki nie ma żadnych skutków w prawie cywilnym. Celem postępowania sądowego jest ustalenie, czy dana osoba jest wolna, aby zawrzeć związek małżeński w Kościele katolickim. Proces ten nie dotyczy zatem jakichkolwiek aspektów funkcjonowania tejże osoby w społeczeństwie świeckim, lecz wpływa tylko i wyłącznie na jej sytuację w Kościele katolickim.

Jak każdy proces sądowy, także i ten posiada swoją strukturę. Każda ze stron procesu ma jednakowe prawa, w tym prawo do przedstawienia swojego stanowiska. Celem procesu jest odkrycie prawdy o konkretnym związku małżeńskim i zbadanie, w jakim stopniu ów związek przystaje do katolickiego pojmowania małżeństwa.

Jak przebiega "formalny kanoniczny proces małżeński" w Archidiecezji chicagowskiej?
Proces rozpoczyna się w momencie, gdy jedna ze stron przedstawi Trybunałowi Metropolitalnemu w Chicago prośbę kwestionującą ważność małżeństwa zawartego w Kościele. Powód lub Powódka czyni to poprzez wypełnienie (w obecności księdza, diakona lub wyznaczonej do tego osoby świeckiej) specjalnego podania zwanego "Prośbą do Trybunału", które należy uzyskać w swojej parafii. Jeżeli zamieszkujesz obecnie poza terenem Archidiecezji chicagowskiej (poza powiatami Cook i Lake), ale kwestionowane małżeństwo było zawarte tutaj lub tutaj mieszka druga strona, wówczas po formularz podania możesz zgłosić się telefonując do Trybunału: (312) 534-8280.
Struktura procesu przedstawia się następująco:
 
Zapoznanie się z Prośbą przez Trybunał
· Czy Trybunał chicagowski posiada jurysdykcję w tej sprawie?
(Jeżeli małżeństwo zostało zawarte na terenie Archidiecezji chicagowskiej lub strona pozwana zamieszkuje na jej terenie, wówczas trybunał chicagowski posiada jurysdykcję w rozstrzyganiu sprawy. Jeżeli natomiast tylko strona powodowa mieszka na terenie Archidieceji chicagowskiej, wtedy w pewnych okolicznościach Trybunał tutejszy może wystąpić z prośbą do Trybunału miejsca zamieszkania strony pozwanej o udzielenie pozwolenia na przeprowadzenie sprawy.)
 
Osobiste zeznania Powoda lub Powódki
· Informacje dotyczące zapoznania, narzeczeństwa i małżeństwa stron
· Informacje dotyczące strony powodowej
· Informacje dotyczące strony pozwanej
Imiona i adresy osób, które zgodzą się udzielić informacji o stronach i ich związku
 
Spotkanie z Rzecznikiem Trybunału i przedstawienie Prośby (Rzecznik Trybunału jest osobą, która jest przygotowana przez Trybunał i pomaga stronie powodowej w przedstawieniu sprawy do Trybunału)
 
Przyjęcie lub odrzucenie Prośby
· Jeżeli prośba zostanie odrzucona, informacja do obydwu stron
· Oferta uczestnictwa w procesie strony pozwanej
 
Gromadzenie informacji
· Pisemne zeznania świadków
· Ustne lub pisemne zeznania strony pozwanej, jeżeli uczestniczy w procesie
· Możliwość spotkania z Sędzią
· Możliwość spotkania z psychologiem/psychiatrą
· Zaświadczenia lekarskie, jeżeli istnieją
 
Zamknięcie sprawy
· Zaznajomienie się z materiałem sprawy - jeżeli było takie życzenie jednej albo obydwu stron - w Trybunale w obecności Sędziego
· Uwagi adwokatów, jeżeli uczestniczyli w sprawie
· Opinia Obrońcy węzła małżeńskiego
· Decyzja Trybunału
 
Trybunał Apelacyjny
· Opinia drugiego Obrońcy węzła małżeńskiego
· Sprawdzenie sprawy przez kolegialny trybunał trzech sędziów
· Potwierdzenie decyzji lub ponowne otworzenie sprawy

Co należy udowodnić w sprawie o nieważność małżeństwa?
Należy udowodnić, że w czasie zawierania małżeństwa/składania przysięgi małżeńskiej brakowało jednego z ważnych elementów, które konstytuują ważny związek małżeński, jeżeli nawet jedna lub obydwie ze stron nie były tego braku świadome. Zdrada albo inny poważny problem istniejący przy zawieraniu małżeństwa niekoniecznie muszą stanowić o jego nieważności.

Jakie zadanie spełnia Rzecznik Trybunału?
Rzecznikiem Trybunału może być osoba świecka, zakonna, ksiądz lub diakon. Osoby te są przygotowane przez Trybunał w celu udzielenia pomocy powodowi w przedstawieniu sprawy Trybunałowi. Aby zapoznać się ze sprawą, Rzecznik Trybunału przeprowadza rozmowę z Powodem/Powódką i pomaga sformułować oficjalną prośbę, sprawdzając jednocześnie, czy zgromadzone zostały wszystkie niezbędne dokumenty. Rzecznik Trybunału odpowie na wszelkie pytania dotyczące procesu.

Czy współmałżonek zostanie poinformowany o prowadzeniu sprawy?
Tak. W tym samym czasie gdy Powód/ka zostaje poinformawany/a o rozpoczęciu sprawy, sędzia informuje o tym również byłego męża/byłą żonę z zachętą, aby wziął/wzięła udział w procesie. Brak współpracy strony pozwanej zwykle nie wpływa negatywnie na przebieg sprawy, aczkolwiek jej udział jest bardzo pomocny.

Co się stanie, gdy zamieszkanie współmałżonka nie jest znane?
Prawo kościelne wymaga, aby strona pozwana została powiadomiona o rozpoczęciu procesu. Jeżeli jednak adres drugiej osoby pozostaje nieznany, a Powód/ka uczyni/a wszystko, aby go uzyskać (łącznie z zastosowaniem Internetu), wówczas sędzia decyduje, czy można sprawę zaakceptować. W przypadku nieznanego miejsca zamieszkania strony pozwanej zostaje wyznaczony adwokat, który sprawuje pieczę nad ochroną jej interesów.

Co się stanie, gdy strona pozwana nie zechce uczestniczyć w procesie?
Trybunał jest odpowiedzialny za powiadomienie strony pozwanej o jego/jej prawach w prowadzonym procesie o stwiedzenie nieważności małżeństwa. Wybór co do uczestnictwa w procesie należy do indywidualnej osoby. Składając w Trybunale skargę powodową, Powód/ka zadaje Kościołowi pytanie: "Czy moje małżeństwo jest uznawane przez Kościół za ważne?" Kościół musi na to pytanie powoda odpowiedzieć. Trybunał dokłada starań, aby zgromadzić jak najwięcej danych, dzięki którym odpowiedź Kościoła będzie właściwa. Nawet jeżeli informacja nie jest dostępna, odpowiedź na pytanie Powoda/Powódki musi zostać udzielona.

Zatem brak czynnej współpracy strony pozwanej nie powstrzyma Trybunału przed prowadzeniem sprawy. Wybór dokonany przez stronę pozwaną pozbawia Trybunał istotnych informacji, lecz nie można nikogo zmusić do składania zeznań. Dlatego decyzja Trybunału będzie podjęta na podstawie tych danych, które udało się zgromadzić.

Czy informacje zebrane przez Sąd są traktowane jako poufne?
Wszelkie informacje zebrane podczas trwania procesu są poufne i jako takie nie są ogólnie dostępne. Prawo kościelne przewiduje, iż obydwie strony mają prawo do wglądu w akta sprawy w wyznaczonym przez sędziego czasie. Jednakże sędzia może ograniczyć dostęp do pewnych informacji, jeżeli uzna to za stosowne, np. gdy udostępnienie pewnego dokumentu lub informacji może przynieść poważną szkodę lub jest chronione prawem cywilnym. Zapoznanie się z aktami sprawy ma na celu umożliwienie stronie lepszego przedstawienia swojego stanowiska w sprawie o stwierdzenie nieważności małżeństwa w Kościele. Nikt inny nie ma dostępu do informacji zgromadzonych w sprawie. Nigdy nie ujawnia się adresu stron, zaś wszelkie kontakty ze stronami dokonują się za pośrednictwem Trybunału. Nie istnieje też możliwość osobistego spotkania się stron w Trybunale.

Jaka jest rola świadka w procesie?
Świadek w procesie jest osobą, która dostarcza sądowi informacji na temat stron i ich związku. Najwartościowszym świadkiem jest ten, kto może udzielić informacji na temat okresu poprzedzającego zawarcie związku małżeńskiego, czasu trwania małżeństwa oraz powodów rozpadu związku.

Kto może być świadkiem?
Prawo kanoniczne pozwala większości osób - łącznie z członkami rodziny - na zeznawanie w procesie. Prawo kościelne wyklucza z nich spowiedników. Zwykle sąd wyklucza spośród nich także niepełnoletnie lub dorosłe dzieci stron oraz obecnych lub przyszłych współmałżonków, chyba że istnieją ważne powody, aby zezwolić na ich zeznania. Sędzia kontaktuje się ze świadkami drogą korespondencyjną trzy tygodnie od momentu formalnego zaakceptowania sprawy. Zazwyczaj sędzia nie żąda, aby świadkowie osobiście stawili się przed nim. Powód/ka jest proszony/a, aby przedstawić sądowi adresy trzech lub więcej świadków, którzy złożą wyczerpujące zeznania na temat strona i ich małżeństwa. Strona pozwana także ma możliwość przedstawienia swoich świadków.

Zanim Powód/ka przedstawi sądowi listę świadków, konieczne jest uprzednie uzyskanie od nich zgody na składanie zeznań w sprawie. Ponadto strona powodowa jest odpowiedzialna za dopilnowanie, aby świadkowie odesłali swe zeznania w jak najszybszym czasie (np. w ciągu dwóch tygodni od otrzymania pytań). Rozsądne jest zrobienie kopii przesyłanych do sądu odpowiedzi na wypadek ich zaginięcia. Najczęstszym powodem opóźnienia w prowadzeniu sprawy jest fakt, iż świadkowie zbyt długo zwlekacją z nadesłaniem swoich zeznań.

Jakie inne dokumenty składają się na Akta sprawy?
Sędzia może gromadzić różnego rodzaju dokumenty (np. zaświadczenia lekarskie, opinie medyczne, raporty policyjne itp.), jeżeli uzna je za przydatne w prowadzeniu procesu. Aby otrzymać niektóre dokumenty, zgodnie z prawem sąd prosi Powoda o wyrażenie na to pisemnej zgody, która powinna być podpisana przez Powoda podczas spotkania z Rzecznikiem Trybunału. Niekiedy również strona pozwana jest proszona o podpisanie takiej zgody.

Pozwany/a może zostać poproszony/a o osobiste spotkanie z sędzią w celu uzupełnienia zeznań. Czasami osoba bywa także skierowana do psychologa współpracującego z sądem kościelnym, jeżeli podstawy prawne danej sprawy obejmują psychologię człowieka. Podczas rozmowy z psychologiem uzyskuje się dodatkowe informacje na temat osobowości Powoda/ki, co pozwala na pełniejsze zrozumienie dynamiki związku i podjęcie odpowiedniej decyzji.

Sędzia będzie starał się także uzyskać zeznania od strony pozwanej. Może to uczynić przesłuchując Pozwanego/ną osobiście albo wysyłając stronie pozwanej odpowiedni zestaw pytań pomocnych do sformułowania zeznań pisemnych oraz zachęcając do przedstawienia listy świadków.

Obydwie strony mają jednakowe prawa w procesie o stwierdzenie nieważności małżeństwa: prawo do złożenia zeznań, prawo do przedstawienia świadków, prawo do bycia reprezentowanym przez adwokata, prawo do wglądu w Akta sprawy oraz prawo do apelacji od decyzji Sądu do innego trybunału.

Po otrzymaniu dostatecznego materiału dowodowego, w zależności od przyjętych w danej sprawie podstaw prawnych, sędzia może skorzystać z opinii psychologa lub innego biegłego sądowego.

Co następuje po zebraniu wszystkich dostępnych informacji o małżeństwie?
Sędzia informuje obydwie strony, że upłynął czas zbierania zeznań, dając im jednocześnie dwa tygodnie na dostarczenie wszelkich dodatkowych ważnych informacji na temat małżeństwa. Strony mają również prawo zaznajomić się z materiałem, jaki jest w posiadaniu Sądu. Osoba, która pragnie to uczynić, musi zgłosić swą intencję pisemnie w czasie dwóch tygodni, po czym następuje ustalenie dogodnego terminu czytania Akt. Osoba zaznamiająca się z Aktami czyni to w biurze lokalnego dla niej Trybunału w zwykłych godzinach urzędowania i w obecności przedstawiciela sądu. Trzeba wówczas podpisać deklarację o zachowaniu tajemnicy oraz poświadczyć zrozumienie, iż czytanie Akt odbywa się tylko i wyłącznie w celach kościelnych. Nigdy nie wysyła się stronom żadnych zgromadzonych dokumentów. Oczekuje się, iż po zapoznaniu się z treścią Akt sprawy osoba przedstawi swój komentarz.

Jeżeli w procesie został wyznaczony adwokat, przedstawia on w tym czasie swoje uwagi. Zanim zostanie podjęta decyzja w sprawie, opinię na jej temat dostarcza także Obrońca węzła małżeńskiego. Jego zadaniem jest dopilnowanie, aby proces przebiegał zgodnie z prawem kościelnym oraz przedstawienie argumentów przemawiających za podtrzymaniem ważności danego małżeństwa.

Kiedy orzeka się, że małżeństwo zostało zawarte w spoób nieważny?
Decyzja orzekająca nieważność małżeństwa jest wydawana wtedy, gdy istnieją wystarczające dowody na to, że w czasie zawierania związku małżeńskiego jedna lub obie strony nie posiadały odpowiedniej zdolności, wiedzy lub intencji, aby taki związek zawrzeć. Prawo kościelne zakłada, że każde zawarte małżeństwo jest ważne, dlatego dopiero po zgromadzeniu dowodów obalających to przeświadczenie można stwierdzić inaczej.

Aby podjąć decyzję, sędzia korzysta nie tylko ze zgromadzonych zeznań stron i świadków, lecz również z opinii adwokatów, ekspertów sądowych, Obrońcy węzła małżeńskiego, a w niektórych sytuacja zasięga także opinii innych sędziów. W podejmowaniu decyzji sędzia nie jest więc zdany tylko na samego siebie, ale pomaga mu w tym wiele innych osób.

Kiedy decyzja jest negatywna?
Prawo kościelne zakłada, że wszystkie właściwie zawarte małżeństwa są ważne. Chcąc to przekonanie obalić, Powód/ka musi przedstawić sądowi przekonujące dowody na to, iż jego/jej małżeństwo było od początku nieważne. Nie wystarczy w takim wypadku wskazać jedynie na problemy małżeńskie, które doprowadziły do rozpadu związku. Powód/ka jest zobowiązany/a udowodnić, że w czasie zawierania związku małżeńskiego jedna lub obie strony nie posiadały wymaganych zdolności, wiedzy lub intencji aby taki związek zawrzeć. Przedstawione dowody powinny opierać się nie wyłącznie na przekonaniu danej strony o nieważności jego/jej małżeństwa. Należy także wykazać, iż brak zdolności, wiedzy lub intencji był rzeczywiście poważny, dotyczył istoty małżeństwa oraz istniał od samego jego początku. Niemal wszystkie małżeństwa przechodzą trudności, niektóre z nich powodują rozpad związku. Jednakże aby dane małżeństwo uznać za nieważne, należy udowodnić, że występujące w nim problemy uczyniły życie małżeńskie niemożliwym, a nie tylko trudnym.

Czy decyzja Trybunału chicagowskiego jest ostateczna?
Nie. Każda decyzja uznająca małżeństwo za nieważne musi zostać potwierdzona przez właściwy sąd apelacyjny. Strony mogą kierować osobistą apelację do sądu apelacyjnego, jeżeli są niezadowolone z wyroku, także wyroku podtrzymującego ważność małżeństwa.

Jak przebiega apelacja?
Po zakończeniu sprawy przez Trybunał chicagowski, obie strony zostają powiadomione o wyniku procesu. Jeżeli którakolwiek ze stron czuje się pokrzywdzona wyrokiem, może w wyznaczonym czasie odwołać się do Sądu Apelacyjnego Okręgu Chicagowskiego lub do Roty Rzymskiej. Apelacja musi być złożona na piśmie.

Jak przebiega praca Sądu Apelacyjnego?
Jeżeli Trybunał chicagowski wydał wyrok o nieważności małżeństwa, sprawa zostaje powtórnie oddana do analizy przez Obrońcę węzła małżeńskiego reprezentującego sąd apelacyjny oraz przez panel trzech sędziów, z których żaden nie jest pracownikiem Trybunału chicagowskiego. Sędziowie ci mogą albo zatwierdzić Trybunału chicagowskiego, albo skierować sprawę do ponownego rozpatrzenia. Po zakończeniu pracy sądu apelacyjnego Trybunał chicagowski zostaje powiadomiony o ostatecznym rezultacie sprawy. Obie strony sprawy otrzymują informację o decyzji podjętej przez sąd apelacyjny.

Jeżeli Trybunał chicagowski wydał w danej sprawie wyrok negatywny (tj. podtrzymujący ważność małżeństwa), wówczas strona zainteresowana musi odwoływać się od tej decyzji do Sądu Apelacyjnego Okręgu Chicagowskiego.

Co następuje w sytuacji, gdy okręgowy Sąd Apelacyjny nie utrzyma w mocy decyzji Trybunału chicagowskiego?
W takiej sytuacji strony mogą jeszcze apelować do innego kompetentnego trybunału. Może to oznaczać, że zakończenie sprawy jest jeszcze bardzo odległe. Ma to miejsce szczególnie wtedy, gdy odwołanie trafia do Trybunału Roty Rzymskiej, który jest najwyższym sądem apelacyjnym w Kościele katolickim.

Jeżeli stwierdzona zostanie nieważność badanego małżeństwa, czy to oznacza, że obie strony są wolne, aby zawrzeć nowy związek w Kościele katolickim?
Tak, ale niekiedy nakładane są pewne restrykcje. Stwierdzenie nieważności małżeństwa oznacza, iż poprzedni związek nie stoi żadnej ze stron na przeszkodzie, by zawarła nowy związek małżeński w Kościele katolickim. Z powodu jednak traumatycznego doświadczenia rozwodu sędzia może zalecić, aby któraś ze stron wzięła udział w formalnym przygotowaniu do nowego związku małżeńskiego. Bywa także, iż jedna ze stron otrzymuje od sądu apelacyjnego zakaz zawierania związku małżeńskiego w Kościele katolickim do czasu, kiedy spełni konkretne wymagania. W takim przypadku reprezentujący stronę ksiądz parafialny konsultuje się z przedstawicielem Trybunału na przynajmniej cztery miesiące przed planowanym ślubem danej strony i otrzymuje instrukcje co do sposobu zniesienia nałożonego zakazu. Zakaz zawierania związku małżeńskiego jest wydawany wtedy, gdy istnieje poważna obawa, iż dana osoba wciąż nie jest zdolna do zawarcia ważnego związku lub do wypełnienia podstawowych obowiązków małżeńskich.

Jeżeli stwierdzona zostanie nieważność badanego małżeństwa, czy to oznacza, że związek jako taki nigdy nie istniał?
Niezupełnie. Oznacza to, że taki związek małżeński nie istniał w postaci przewidzianej przez Kościół. Stwiedzenie nieważności małżeństwa nie przekreśla istnienia związku między dwojgiem osób, ale twierdzi, iż związek ów nie był małżeństwem w świetle prawa kościelnego.

Czy stwierdzenie nieważności małżeństwa zaprzecza prawowitości dzieci zrodzonych w tym małżeństwie?
Nie. Prawo Kościoła katolickiego stwierdza, iż dzieci zrodzone w małżeństwie, które wydawało się ważne, były i pozostają dziećmi z "prawego łoża" (kan. 1137 k.p.k.), choćby później została stwierdzina nieważność tego małżeństwa. Ten punkt często jest błędnie interpretowany. Decyzja Trybunału kościelnego nie ma żadnego wpływu na cywilne normy prawne dotyczące płacenia świadczeń na dzieci, alimentów czy prawa do odwiedzin. Decyzja taka nie zwalnia stron od podjętych w czasie trwania małżeństwa moralnych zobowiązań. Rodzice pozostaną rodzicami bez względu na rozwód cywilny czy kościelne stwierdzenie nieważności małżeństwa. Obowiązki moralne muszą zostać wypełnione przez każdą ze stron.

Jak długo trwa proces o nieważność małżeństwa?
Ze względu na fakt, iż każde podanie o rozpoczęcie procesu o nieważność małżeństwa jest rozpatrywane indywidualnie, rzeczą niemożliwą jest dokładne określenie, ile czasu zajmie proces w konkretnej sprawie. Przeciętnie decyzja Trybunału podjęta jest w ciągu około jednego roku od czasu zaakceptowania sprawy przez sędziego.W żadnym razie nie może być zagwarantowana ani decyzja, ani termin jej podjęcia. Duszpasterze nigdy nie powinni ustalać daty ślubu osób, które uczestniczą w procesie jako strona - aż do momentu, kiedy otrzymają pożądaną decyzję Trybunału zatwierdzoną przez Sąd apelacyjny.

Ile kosztuje przeprowadzenie procesu o nieważność małżeństwa?
W zasadzie nie ma ściśłe wyznaczonej ceny procesu. Po zaakceptowaniu sprawy przez jednego z sędziów zwracamy się do Powoda/Powódki z prośbą o pokrycie jak największej części koszów procesu. Obecnie na każdą prowadzoną sprawę o nieważność małżeństwa Archidiecezja chicagowska musi wydać kwotę 900 dolarów amerykańskich. Prosimy zatem stronę powodową o zobowiązanie się do pokrycia tych kosztów, biorąc równocześnie pod uwagę indywidualną sytuację materialną danej osoby. Wysokość konkretnej kwoty powinna być przedyskutowana podczas spotkania z Rzecznikiem Trybunału. Można wówczas poprosić o zaniżenie kosztów lub całkowite ich zniesienie. Nikt nie jest pozbawiony prawa do procesu ze względu na niemożność uiszczenia opłat. Płatności nie mają też wpływu na czas procesu czy jego wynik.

Czy poza stwierdzeniem nieważności małżeństwa istnieją jeszcze inne sposoby zajęcia się małżeństwem?
Tak. Niekiedy nie stwierdza się nieważności małżeństwa, lecz się je rozwiązuje na podstawie albo Przywileju Pawłowego (kiedy żadna ze stron nie była ochrzczona), albo Przywileju Piotrowego tzw. Przywileju Wiary (przynajmniej jedna ze stron nie była ochrzczona), albo ponieważ małżeństwo nigdy nie zostało skonsumowane czy też domniemana jest śmierć jednego z małżonków. Prośbę o przeprowadzenie jednego z wymienionych procesów wypełnia się w taki sam sposób jak prośbę o przeprowadzenie procesu formalnego. Po otrzymaniu prośby przedstawiciel Trybunału kościelnego skontaktuje się z Powodem/Powódką i poinformuje o odpowiednim sposobie zajęcia się daną sprawą.

Na czym polega proces oparty na "Przywileju Pawłowym"?
Proces taki ma miejsce wtedy, gdy żadne z byłych współmałżonków w czasie trwania małżeństwa nie było osobą ochrzczoną. Można go zastosować wtedy, kiedy jedno z małżonków pragnie przyjąć Chrzest lub już zostało ochrzczone w wierze chrześcijańskiej, podczas gdy druga strona pozostaje nieochrzczona. Sprawy tego typu są prowadzone przez specjalnego sędziego, a decyzję podejmuje Arcybiskup Chicago.

Na czym polega proces oparty na "Przywileju Pawłowym" tzn. "Przywileju Wiary"?
Proces oparty na "Przywileju Pawłowym" tzn. "Przywileju Wiary" prowadzi do rozwiązania takiego małżeństwa, w którym przynajmniej jedna ze stron w całym czasie trwania małżeństwa pozostawała nieochrzczona. Stosuje się go wtedy, gdy strona nieochrzczona (lub ochrzczona w chrześcijańskim kościele niekatolickim) pragnie przejść na wiarę katolicką lub zawrzeć związek małżeński z ochrzczonym i praktykujacym katolikiem. Proces taki może być również prowadzony w przypadku, kiedy strona jest ochrzczona w Kościele katolickim, a zawarła była związek małżeński z osobą nieochrzczoną, zaś teraz pragnie poślubić ochrzczonego chrześcijanina. Sprawy oparte na "Przywileju Wiary" wymagają specjalnej prośby kierowanej do Ojca Świętego i są rozstrzygane w Rzymie.